در جهان حيوانات نيز مىبينيم اسبى كه از امتياز تيزرَوى و چالاكى برخوردار است ، مسئوليت شركت در جنگ‌ها را دارد . در صحيفهء سجاديه به اين حقيقت اشاره مىفرمايد : أيُّها الخَلْقُ المُطيعُ الدَّائِبُ المُتَرَدِّدُ في مَنازِلِ التَّقدِيرِ المُتَصَرِّفُ فِي فَلَك التّدبيرِ آمَنتُ بِمَنْ نَوَّربك الظُلَمَ ، وَ أوْضَحَ بِك البُهَمَ ، وَ جَعَلَكَ آيةً مِن آياتِ مُلكِهِ ، وَ عَلامَةً مِن عَلاماتِ سُلطانِهِ . . . وَ امتَهَنَك بِالزِّيادَةِ وَ النُقْصانِ وَ الطُلُوعِ و الأفولِ وَ الإنارةِ ؛ « 1 » اى ماه ! اى آفريدهء فرمان بردار ! اى پويندهء گرم رفتار ! اى آمد و شد كننده در منازل تقدير ! اى متصرف در چرخ تدبير ! ايمان آوردم به آن كس كه تاريكىها را به وسيلهء تو روشن كرد و مبهمات را در پرتو تو آشكار ساخت و تو را نشانى از نشان‌هاى پادشاهى و علامتى از علامات سلطنت خود قرار داد . در چنبر فزونى و كاستى و طلوع و غروب و تابندگى و گرفتگى تو را در مرحلهء قبول اين مسئوليت قرار داد . بيان تلازم موهبت با مسئوليت تشريع هم با تكوين همآهنگ است . مىبينيم موجوداتى مانند جمادات و روييدنىها كه از نعمت اختيار بهره‌مند نيستند در جهان تكوين مسئوليت‌ها را به عهده گرفته به اندازهء امتياز ، متعهد مىباشند . حال چگونه مىشود انسانى كه تاج دارِ « وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِىآدَمَ . . . » « 2 » مىباشد در برابر اين نعمت مسئوليت نداشته باشد ؟ مولاى متقيان عليه السلام در خطبه‌اى كه به سپاهيان خود در وقت عزيمت به نبرد با معاويه در صفين ايراد فرمود ، مىفرمايد : إنَّهُ لَم تُعظَّمْ نِعْمَةُ اللّهِ عَلى أحَدٍ إلَّاازْدادَ حَقُّ اللهِ عَلَيهِ عِظَماً ؛ نعمت و موهبت الهى بر كسى بزرگ نمىشود مگر اين كه به موازات آن ، حق قادر متعال بر او بيشتر مىشود . يعنى من كه پيشوا و رهبر شما هستم به اندازهء امتياز خود

--> ( 1 ) . صحيفهء سجاديه ، دعاى 43 . ( 2 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 70 .